Historia sztuki dla maluchów – reprodukcje znanych obrazów w formie darmowych szkiców do druku

Pierwszy kontakt dziecka ze sztuką nie musi zaczynać się od wizyty w muzeum ani od tłumaczenia, czym różni się impresjonizm od postimpresjonizmu. Dla trzylatka znacznie ciekawsze jest pytanie: „Jakiego koloru mogłaby być suknia tej pani?” albo „Co dorysowałbyś na niebie?”. Reprodukcje znanych obrazów przerobione na proste szkice do kolorowania pozwalają zrobić właśnie to — pokazać dziecku prawdziwe dzieło, a później oddać mu kredki i pozwolić działać.

Taki sposób poznawania malarstwa ma jeszcze jedną zaletę: dziecko nie ogląda obrazu przez kilka sekund i nie przechodzi dalej. Musi zatrzymać wzrok na konturach, postaciach, układzie przedmiotów i detalach. Kolorowanie nie zastępuje kontaktu z oryginałem, ale potrafi przygotować do niego znacznie lepiej niż samo pokazywanie reprodukcji na ekranie.

Od jakich obrazów zacząć, żeby dziecko naprawdę chciało je kolorować

Nie każdy słynny obraz dobrze nadaje się na pierwszą kolorowankę. Dzieła z dużą liczbą drobnych postaci, skomplikowaną perspektywą albo bardzo ciemną kompozycją szybko zamieniają się w plątaninę linii. Dla dziecka w wieku około 3–5 lat lepiej wybierać obrazy mające jeden czytelny motyw, duże płaszczyzny i mocną sylwetkę głównego elementu.

Dobrym punktem wyjścia są między innymi:

• „Słoneczniki” Vincenta van Gogha — duże kwiaty łatwo rozpoznać nawet po uproszczeniu konturów;

• „Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha — charakterystyczne wiry na niebie pozwalają swobodnie eksperymentować z kolorem;

• „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci — dziecko może skupić się na postaci i zwierzęciu zamiast na skomplikowanym tle;

• „Mona Lisa” Leonarda da Vinci — dobrze działa jako ćwiczenie z portretem, zwłaszcza u dzieci około 5–7 lat;

• „Krzyk” Edvarda Muncha — bardzo wyrazisty kontur postaci sprawia, że obraz pozostaje rozpoznawalny nawet w mocno uproszczonej wersji;

• „Dziewczyna z perłą” Johannesa Vermeera — prosty portret pozwala rozmawiać o twarzy, świetle i kolorach stroju;

• wybrane obrazy Claude’a Moneta, szczególnie pejzaże z nenufarami, jeśli szkic nie próbuje odwzorować każdego pociągnięcia pędzla.

Przy najmłodszych dzieciach najważniejszy jest poziom szczegółowości. Kontury powinny być wyraźne, a pola na tyle duże, żeby można było wypełnić je grubą kredką. Arkusz przygotowany dla siedmiolatka może być irytujący dla trzylatka, nawet jeśli przedstawia dokładnie ten sam obraz.

Praktyczna zasada jest prosta: dla przedszkolaka wybieraj szkic, na którym główny motyw można rozpoznać w ciągu 2–3 sekund. Jeśli dorosły musi długo zastanawiać się, co przedstawia uproszczona reprodukcja, dziecko będzie miało jeszcze większy problem.

Nie trzeba również pilnować oryginalnej kolorystyki. Wręcz przeciwnie. Dobrze działa układ: najpierw pokazujemy oryginał przez kilkadziesiąt sekund, później chowamy reprodukcję i pozwalamy dziecku kolorować z pamięci albo całkowicie po swojemu. Zielone słoneczniki czy różowe niebo nie są błędem. W tym wieku ważniejsze jest uważne oglądanie kompozycji niż wierne kopiowanie palety malarza.

Darmowy szkic to nie zawsze plik, który warto drukować

Najczęstszy problem z darmowymi materiałami do druku nie dotyczy samego rysunku, lecz jakości pliku. Obraz może dobrze wyglądać jako miniatura na telefonie, a po wydrukowaniu na kartce A4 ujawniają się poszarpane krawędzie, szare tło albo linie tak cienkie, że część z nich niemal znika.

Przed drukowaniem dobrze sprawdzić cztery rzeczy:

• format strony — w Polsce standardem jest A4, czyli 210 × 297 mm;

• rozdzielczość grafiki — dla wydruku A4 przy jakości 300 dpi obraz rastrowy powinien mieć około 2480 × 3508 pikseli;

• kontrast konturu — czarna lub bardzo ciemna linia na białym tle zużywa mniej tuszu i jest dla dziecka czytelniejsza niż półtonowa reprodukcja;

• marginesy — elementy umieszczone tuż przy krawędzi mogą zostać obcięte przez drukarkę.

Do zwykłego kolorowania wystarczy standardowy papier biurowy 80 g/m². Jeśli dziecko używa flamastrów albo mocno dociska kredki, praktyczniejszy będzie papier około 100–120 g/m². Przy farbach wodnych zwykła kartka zaczyna się marszczyć bardzo szybko; wtedy lepiej użyć papieru około 160–200 g/m², o ile drukarka obsługuje taką gramaturę.

Nie ma również potrzeby drukowania całego zestawu od razu. Przy dziecku, które dopiero zaczyna interesować się obrazami, skuteczniejsze są dwie lub trzy kartki niż trzydzieści wzorów położonych na stole. Nadmiar materiałów rozprasza, a słynny obraz zamienia się w kolejną przypadkową kolorowankę.

Warto także rozdzielić dwa pojęcia: dzieło znajdujące się w domenie publicznej i konkretną reprodukcję cyfrową znalezioną w internecie. W Polsce oraz innych państwach Unii Europejskiej autorskie prawa majątkowe do utworu co do zasady wygasają po 70 latach liczonych według zasad określonych w prawie autorskim, najczęściej w odniesieniu do śmierci twórcy. Sam fakt, że stary obraz nie jest już chroniony autorskimi prawami majątkowymi, nie oznacza jednak automatycznie, że dowolny plik ze strony internetowej można kopiować i rozpowszechniać bez sprawdzania warunków jego udostępnienia.

Do domowej pracy z dzieckiem najlepiej wybierać materiały wyraźnie opisane jako darmowe do pobrania lub przeznaczone do druku. Jeżeli planujesz umieszczać przygotowane szkice na stronie internetowej, w materiałach przedszkola albo w publikacji komercyjnej, trzeba sprawdzić status prawny konkretnego pliku, a nie tylko datę powstania oryginalnego obrazu.

Jak zamienić kolorowankę w krótką lekcję historii sztuki

Najgorszy wariant wygląda tak: dorosły wręcza dziecku kartkę, mówi nazwisko malarza, po czym przez dziesięć minut poprawia kolory. Wtedy znany obraz staje się zwykłą pracą plastyczną z dodatkowym obowiązkiem.

Znacznie lepiej działa schemat trwający około 10–20 minut, zależnie od wieku dziecka.

Najpierw pokaż oryginalną reprodukcję. Wystarczy minuta. Nie zaczynaj od dat i nazw kierunków artystycznych. Poproś dziecko, żeby wskazało trzy rzeczy, które zauważyło. Przy „Gwiaździstej nocy” mogą to być gwiazdy, księżyc i wysokie drzewo. Przy „Damie z gronostajem” — kobieta, zwierzę i ciemne tło.

Dopiero później podaj dwie lub trzy informacje. Przedszkolakowi naprawdę nie potrzeba pełnej biografii.

Przykład:

Vincent van Gogh był holenderskim malarzem żyjącym w latach 1853–1890. „Gwiaździstą noc” namalował w 1889 roku. Na obrazie widać nocny pejzaż, ale artysta nie próbował odwzorować nieba fotograficznie — światło, gwiazdy i chmury są przedstawione bardzo ekspresyjnie.

Albo:

Leonardo da Vinci żył w latach 1452–1519. „Dama z gronostajem” powstała około 1489–1490 roku, a dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich, oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie. To dobry polski punkt zaczepienia: dziecko dowiaduje się, że światowej klasy dzieła nie znajdują się wyłącznie w Paryżu, Londynie czy Florencji.

Po obejrzeniu obrazu można przejść do szkicu. Tu pojawia się najważniejsza decyzja: nie wymagaj kopiowania oryginału. Starszemu dziecku można zaproponować dwa warianty — jeden zgodny z reprodukcją i drugi całkowicie autorski. Dzięki temu łatwo pokazać różnicę między odtwarzaniem dzieła a własną interpretacją.

Po zakończeniu kolorowania wróć na chwilę do oryginału i zadaj jedno konkretne pytanie: „Co zrobiłeś inaczej niż malarz?”. To zmusza dziecko do ponownego spojrzenia na obraz i działa znacznie lepiej niż pytanie „Podobało ci się?”.

Jeśli chcesz przygotować większy zestaw materiałów, dobrze układać go seriami, na przykład:

• portrety — Leonardo da Vinci, Vermeer;

• kwiaty i natura — van Gogh, Monet;

• noc i niebo — van Gogh;

• emocje w malarstwie — Munch;

• obrazy znajdujące się w polskich muzeach — na początek choćby „Dama z gronostajem”.

Dzięki temu dziecko zaczyna zauważać różnice pomiędzy dziełami, zamiast zapamiętywać przypadkową listę nazwisk.

Trzeba tylko pilnować jednej rzeczy: szkic powinien pozostać pomocą, a nie zastępować reprodukcję. Kolorowanka upraszcza obraz, czasami bardzo mocno. Giną faktura farby, przejścia tonalne, sposób prowadzenia pędzla, a często również część tła. Dlatego zawsze warto pokazać dziecku oryginalne dzieło przed rozpoczęciem pracy i jeszcze raz po jej zakończeniu.

Więcej informacji na: https://kolorka.pl

FAQ

Od jakiego wieku można pokazywać dziecku znane obrazy?
Już około 2–3 roku życia można pokazywać proste reprodukcje i nazywać widoczne elementy. Kolorowanki oparte na dziełach sztuki najlepiej dobierać do sprawności manualnej: trzylatek potrzebuje dużych pól, a dzieci 6–7-letnie mogą radzić sobie z bardziej szczegółowym konturem.

Czy dziecko powinno kolorować obraz tak samo jak artysta?
Nie. Wierne odtwarzanie kolorów może być jednym z ćwiczeń, ale nie powinno być stałą zasadą. Przy młodszych dzieciach większą wartość ma samodzielny wybór kolorów i późniejsze porównanie pracy z oryginałem.

Czy darmową reprodukcję starego obrazu można zawsze wydrukować?
Do użytku domowego wybieraj pliki udostępnione wyraźnie jako materiały do pobrania lub druku. Przy publikowaniu, dalszym rozpowszechnianiu albo wykorzystaniu komercyjnym trzeba sprawdzić zasady dotyczące konkretnego pliku cyfrowego; sam wiek oryginalnego dzieła nie rozstrzyga wszystkich kwestii związanych z jego reprodukcją.

Jaki papier najlepiej sprawdza się do takich kolorowanek?
Do kredek wystarcza zwykle papier 80–100 g/m². Do flamastrów wygodniejszy jest papier około 100–120 g/m², a do farb lepiej sięgnąć po arkusz 160–200 g/m², jeśli dopuszcza go drukarka.

Czy lepiej drukować kolorowanki w A4 czy A5?
Dla dzieci w wieku przedszkolnym praktyczniejsze jest A4, ponieważ pola są większe i łatwiejsze do wypełnienia. A5 sprawdza się przy prostych ilustracjach albo u starszych dzieci, które mają już lepszą kontrolę ręki.

Ile obrazów przygotować na jedne zajęcia?
Jeden obraz zwykle wystarczy. Przy dzieciach 5–7-letnich można zestawić dwa dzieła, jeśli celem jest porównanie, na przykład dwóch portretów lub dwóch pejzaży. Więcej reprodukcji często zamienia zajęcia w szybkie przeglądanie zamiast uważnego oglądania.

Na początek wybierz jeden rozpoznawalny obraz z prostą kompozycją, wydrukuj jego szkic w formacie A4 i przygotuj obok kolorową reprodukcję. Najpierw sprawdź jakość samego wydruku: kontury mają być wyraźne, tło białe, a największe pola na tyle szerokie, żeby dziecko mogło swobodnie prowadzić kredkę. Jeśli szkic wygląda jak gęsta siatka drobnych linii, nie próbuj ratować go instrukcjami — zmień materiał na prostszy. To pierwszy błąd, który warto usunąć.